Jak działa Cordyceps? Pięć mechanizmów w pigułce

Cordyceps to rodzaj grzybów workowców, w naturze pasożytujących na owadach i larwach motyli. W suplementacji liczą się dwa gatunki: Cordyceps militaris (uprawiany komercyjnie, więcej cordycepinu) i Cordyceps sinensis (obecnie Ophiocordyceps sinensis), klasyczny grzyb tradycyjnej medycyny tybetańskiej i TCM.

Ten artykuł opisuje pięć mechanizmów, przez które literatura naukowa i tradycja TCM tłumaczą miejsce Cordycepsu w rytuale suplementacyjnym. To opis mechanizmu i badań, nie obietnica efektu u konkretnego czytelnika.

Jakie związki bioaktywne zawiera Cordyceps?

Główne związki to cordycepin (3′-deoxyadenozyna), kwas kordycepowy (D-mannitol), polisacharydy, ergosterol i adenozyna. W tradycji TCM Cordyceps jest tonikiem nerek (Jing) i płuc, klasycznie kojarzonym z regeneracją po długiej chorobie i wypaleniem Yang Qi [Shweta et al. 2023].

Cordycepin jest analogiem adenozyny o powinowactwie do receptorów A1, A2A, A2B i A3 [Du et al. 2021, DOI: 10.26502/jbb.2642-91280035]. Kwas kordycepowy to cukier alkoholowy o właściwościach osmotycznych, klasycznie łączony z funkcją nerek.

Jak działa oś adenozyna-ATP?

Adenozyna sygnalizuje stan energetyczny komórki. Gdy ATP zostaje zużyte, jego rozpad generuje adenozynę, która przez receptory A1-A3 działa jak hamulec regulujący pracę serca, naczyń i układu nerwowego. Cordycepin moduluje ten sygnał, w niektórych tkankach hamując, w innych aktywując.

To różnica wobec kofeiny, która blokuje receptory adenozynowe i działa jak natychmiastowy bodziec. Modulacja receptorowa to proces regulacyjny, nie doraźny „boost".

Co badania mówią o funkcji mitochondrialnej?

W modelach zwierzęcych ekstrakty z Cordycepsu aktywują AMPK (sensor energetyczny komórki) i wspierają ekspresję enzymów antyoksydacyjnych przez szlak Nrf2 [Chen et al. 2023]. To mechanizm głównie przedkliniczny, oparty na modelach zwierzęcych i hodowlach komórkowych, nie na bezpośrednich pomiarach u ludzi.

Mitochondria produkują ATP, uniwersalną walutę energetyczną komórki. Przewlekłe zmęczenie w literaturze koreluje z obniżoną sprawnością mitochondrialną i podwyższonym stresem oksydacyjnym.

Jak Cordyceps wiąże się z osią HPA i pojęciem adaptogenu?

Oś podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA) to główny obwód reakcji na stres w organizmie. Klasyfikacja zioło-grzybowa nazywa Cordyceps adaptogenem, pojęciem opisującym substancje o niskiej toksyczności, działające nieswoiście na regulację, nie na jeden konkretny system.

W modelach zwierzęcych Cordyceps moduluje wydzielanie kortyzolu i wzorce odpowiedzi na stres. W literaturze TCM to samo zjawisko opisuje „tonik Jing", głęboki rezerwuar energii nerkowej odpowiadający za konstytucjonalną witalność.

Co badania pokazują o wpływie na odporność?

Cordyceps zawiera β-glukany i inne polisacharydy rozpoznawane przez receptory PRR (Dectin-1, CR3, TLR2/4) na komórkach odpornościowych. Więcej o mechanizmie w naszym artykule o β-glukanach. Profil obserwowany w modelach zwierzęcych jest regulacyjny, nie stymulujący.

W badaniach obserwuje się polaryzację makrofagów w kierunku fenotypu M2, modulację równowagi limfocytów T oraz wsparcie aktywności komórek NK. To odróżnia opisywany mechanizm od hasła „boost immunity": w stanach nadaktywności układu odpornościowego modulacja działa w dół, dlatego osoby z chorobą autoimmunologiczną w aktywnej fazie powinny skonsultować suplementację z lekarzem.

Co pokazało badanie Hirsch et al. 2017?

Najczęściej cytowane RCT (randomizowane, podwójnie ślepe, kontrolowane placebo) w kontekście Cordycepsu to Hirsch et al. 2017: n=28 (faza 1) i n=10 (faza 2), 4 g dziennie blendu grzybowego z C. militaris, obserwowany wzrost VO2max o 4,8 ml·kg⁻¹·min⁻¹ po 3 tygodniach wobec placebo (p=0,042).

Ograniczenia badania: blend grzybowy, nie izolowany Cordyceps; mała próba (n=10 w fazie 3-tygodniowej); młodzi, zdrowi uczestnicy, niereprezentatywni dla osób z wypaleniem czy chorobą przewlekłą. Późniejsze prace (Dudgeon et al. 2018) wzmacniają ten obraz.

Cordyceps militaris czy sinensis, jaka jest różnica?

Cordyceps militaris jest uprawiany komercyjnie i zawiera znaczne ilości cordycepinu (0,3-1% w ekstrakcie z owocnika). Cordyceps sinensis jest klasycznym grzybem TCM, opisanym w Bencao Congxin z 1757 roku, ale w naturze zawiera cordycepinu śladowo, a większość dostępnego komercyjnie „sinensis" to w rzeczywistości kultury grzybni Cs-4 (Paecilomyces hepiali).

W praktyce Aloha Fungi pracujemy z C. militaris ze względu na transparentność źródła i lepiej opisaną zawartość cordycepinu. Pełne porównanie obu gatunków i checklistę etykiety znajdziesz we wpisie Maczużnik chiński a maczużnik bojowy.

Czego Cordyceps nie robi?

Cordyceps nie jest „naturalnym EPO", nie zastępuje treningu ani terapii medycznej i nie działa natychmiast. Sugerowane w naszej praktyce minimum protokołu to 90 dni regularnego stosowania w rytmie 5 dni ON / 2 dni OFF, najlepiej rano lub w południe, bo profil Cordycepsu bywa lekko aktywujący.

Osoby przyjmujące leki immunosupresyjne, przeciwzakrzepowe lub przeciwcukrzycowe, w ciąży, karmiące piersią albo z chorobą autoimmunologiczną w aktywnej fazie powinny skonsultować suplementację z lekarzem.

Jakie właściwości ma cordyceps i na co pomaga?

Cordyceps (maczużnik) w tradycji chińskiej towarzyszył osobom potrzebującym energii i wydolności. Współcześnie to najliczniej reprezentowany grzyb w naszym Atlasie Badań: 18 pozycji literatury, w tym badania z udziałem ludzi. Suplement diety nie służy leczeniu; co dokładnie sprawdzały badania i z jakim wynikiem, opisujemy przy każdej pozycji rejestru, także wtedy, gdy wynik był słaby.

Bibliografia

• Hirsch KR, Smith-Ryan AE, Roelofs EJ, Trexler ET, Mock MG. (2017). Cordyceps militaris Improves Tolerance to High-Intensity Exercise After Acute and Chronic Supplementation. Journal of Dietary Supplements, 14(1): 42-53. DOI: 10.1080/19390211.2016.1203386
• Du J, Kan W, Bao H et al. (2021). Interactions Between Adenosine Receptors and Cordycepin from Cordyceps Militaris. Journal of Biotechnology and Biomedicine, 4: 26-62. DOI: 10.26502/jbb.2642-91280035
• Chen M, Luo J, Jiang W et al. (2023). Cordycepin: A review of strategies to improve the bioavailability and efficacy. Phytotherapy Research, 37(9): 3839-3858. DOI: 10.1002/ptr.7921
• Shweta, Abdullah S, Komal, Kumar A. (2023). A brief review on the medicinal uses of Cordyceps militaris. Pharmacological Research - Modern Chinese Medicine, 7: 100228. DOI: 10.1016/j.prmcm.2023.100228

---

Treści mają charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Suplement diety nie zastępuje zróżnicowanej diety ani zdrowego trybu życia. W razie wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.